Bir masada kaç oyun?
Bir satranç turnuvasında her oyun 40 dakika sürüyor. Aynı masada art arda oynanan iki oyun arasında, taşların yeniden dizilmesi ve sonuçların yazılması için 10 dakika ara veriliyor.
Turnuva salonu 08.45'te açılıyor ve 17.00'de kapanıyor. İlk oyun salon açılır açılmaz başlıyor; son oyun da salon kapanmadan bitmek zorunda.
Oyun ve ara süreleri ile salonun açık kaldığı saatler bağlamda olduğu için soru bu hâliyle çözülemez.
Bir masada, salon kapanmadan önce en fazla kaç oyun oynanabilir?
495 ÷ 50 = 9 kalan 45 işlemini yapmış olabilirsin: her oyunun ardından 10 dakika ara olduğunu varsaymışsın. Oysa son oyundan sonra ara verilmiyor; son aranın süresi harcanmaz.
İlk oyundan sonra eklenen her oyun, arasıyla birlikte 50 dakika ekler. 10 oyun 400 dakika, 9 ara 90 dakika sürer; toplam 490 dakikadır ve 495 dakikaya sığar.
495 ÷ 40 = 12 kalan 15 işlemini yapmış olabilirsin: araları hesaba katmamışsın. Oysa art arda oynanan iki oyun arasında 10 dakika ara veriliyor.
495 ÷ 40 işleminde kalan çıktığı için bölümü bir artırmış olabilirsin. Kalan süre yeni bir oyuna yetmez; üstelik araların süresi de hesaba katılmamış.
Çözümü göster
- Salonun açık kaldığı süre: 08.45'ten 17.00'ye 8 saat 15 dakika, yani 8 × 60 + 15 = 495 dakikadır.
- İlk oyun 40 dakika sürer. Bundan sonra eklenen her oyun, 10 dakikalık arayla birlikte 50 dakika daha gerektirir: 2 oyun 90, 3 oyun 140 dakika sürer.
- İlk oyundan sonra kalan süre 495 − 40 = 455 dakikadır. 455 ÷ 50 = 9 kalan 5; yani ilk oyuna ek olarak 9 oyun daha oynanabilir.
- Toplam 1 + 9 = 10 oyun. Kontrol: 10 oyun 400 dakika, 9 ara 90 dakika; toplam 490 dakika ve 495 dakikadan azdır. 11 oyun 440 + 100 = 540 dakika gerektirir, sığmaz.
Doğru cevap: B) 10
Ölçülen beceri: Süre ve ara koşullarını birlikte kullanarak zaman problemini kurmak; kalanlı bölmede sonucun bağlamda ne anlama geldiğini yorumlamak.
